30 maart 2021 – Recensie door Johan Velghe van het boek “De Slag. Madrid tijdens de Spaanse Burgeroorlog” 

‘La foria de un rebelde’ werd ‘De Slag’

Meer dan zeventig jaar na de publicatie van het derde deel van de tussen 1940 en 1945 geschreven trilogie La forja de un rebelde werd in een vertaling van Roland Fagel De Slag. Madrid tijdens de Spaanse Burgeroorlog gepubliceerd. Eerste deel (De Smidse) en tweede deel (Intermezzo in Marrokko) verschenen in het Nederlands respectievelijk al in 1947 en 1948. In deel 1 vertelt de naar Frankrijk en later naar het Verenigd Koninkrijk gevluchte Spaanse republikein over zijn kinder- en jeugdtijd.

Het tweede deel brengt het verhaal van zijn soldatentijd in het Spaanse protectoraat in Marokko. Het derde deel brengt een gedetailleerd relaas over het door de auteur geëngageerd beleven van de Spaanse burgeroorlog (1936-1939), inzonderheid de slag om Madrid.

Het verhaal

Het verhaal van Arturo Barea is allerminst een afstandelijk journalistiek verslag. Hij is volbloed republikein en antifascist, maar uit volop kritiek op de voortdurende en volop woedende interne strijd binnen het linkse front met socialisten, communisten en anarchisten. Hij onttrekt zich volkomen aan het partijpolitiek krakeel. Bestrijding van onrecht en machtsmisbruik, aan welke zijde ook, is zijn morele norm. Zijn achtergrond als zoon van een wasvrouw, een alleenstaande moeder, laat hem toe de gebeurtenissen tijdens de Spaanse burgeroorlog te bekijken door de ogen van de gewone man en vrouw. Van zijn legerdienst neemt hij als volbloed pacifist afscheid.

De bloedige onderdrukking van de arbeidersopstanden in Asturië (1934) leidt in 1936 tot de regering van het Volksfront. Hierop volgt de opstand van de nationalisten (falangisten). De auteur, ongelukkig in de liefde, werkte zich op tot een leidinggevende functie in het nationaal octrooibureau. Hij is getuigen van wreedheden begaan door troepen en aanhangers van Franco, maar evenzeer van excessen gepleegd door aanhangers van het linkse Volksfront.

De auteur

Arturo Barea wordt perscensor en verantwoordelijke voor de contacten met buitenlandse journalisten. Zo ontmoet hij Ernest Hemingway, John Dos Passos,… evenals de Oostenrijkse Ilsa Kulcsar.

Tijdens de Franco-dictatuur (tot 1976) waren de boeken van Arturo Barea verboden in Spanje. Twee jaar na de dood van de dictator en dertig jaar nadat zijn triologie elders was gepubliceerd, lazen de Spanjaarden zijn werk dat leidde tot een succesrijke televisieserie. In Madrid, dichtbij zijn vroegere school, draagt een plein de naam van Arturo Barea.

Wie De Slag leest, stapt dag na dag mee in het woelige Madrid van de burgeroorlogsjaren. Het is geen relaas in vogelperspectief, maar volop een belevenis van binnenuit, vol verbazing en afschuw voor menselijke wreedheid, vol van twijfels en geloof in het belang van de republiek en deinend op de gemoedstoestand van de auteur.

Het boek werd 75 jaar geleden geschreven. Dat valt de lezer nooit op, want het biedt sterke inzichten in de vele tegenstellingen die Spanje vandaag kenmerken.

 

Arturo Barea (auteur)

Roland Fagel (vertaler)

Uitgever Papieren Tijger

ISBN 9789082454666

Aantal bladzijden 420